Jaką rolę odgrywa podręcznik w edukacji?

Chociaż istniał jeden kluczowy program nauczania danego przedmiotu, a potem jeden podręcznik, przypomniano nauczycielom, że należy uczyć zgodnie z określonym programem, a nie według podręcznika, i że funkcja podręcznika zależy od tego, jak nauczyciel wykorzystuje go w pracy dydaktycznej i tego, w jaki sposób uczniowie go wykorzystują. Nawet tak dobre WSiP podręczniki mogą nie okazać się wystarczające w edukacji.

Jak nie powinno się wykorzystywać podręcznika?

Przestrzegano w publikacji przed kultem podręcznika. Czasami jednak pojawia się szczególne wrażenie, że niektórym nauczycielom udaje się myśleć, że cel ich pracy to zawrzeć informacje zawarte w podręczniku do głów uczniów, a mimo to uczniowie mają mieć dostęp do poznania świata poprzez lekcję. Podręcznik nie może zastąpić informacji o świecie. Podkreślono niezależność nauczyciela w interpretowaniu zapisów programowych (ustalaniu celów), zwracając uwagę, że publikacja po prostu przedstawia tylko jedną z wielu możliwych wersji opracowania z zapisami programowymi.

Jakie są najważniejsze funkcje podręcznika?

Funkcje podręcznika odnoszą się do konkretnego przesłania. Zwraca się uwagę na szczególne usystematyzowanie i logiczne uporządkowanie informacji w podręczniku, z uwzględnieniem poglądów na nauczanie. Funkcja informacyjna ukazuje funkcję badawczą publikacji. Współczesna dydaktyka stoi na stanowisku, że podręcznik nie może przedstawiać osiągnięć z zakresu nauki i wiedzy w gotowej formie, a jedynie po to, aby uczeń pasywnie przyswajał określony zakres wiedzy Postuluje się, że podręcznik, tak jak np. WSiP podręczniki, powinien być tak skonstruowany, aby:

  • inspirował ucznia do samowystarczalnych badań,
  • wymagał energii psychicznej i twórczej pracy,
  • wzbudzał zainteresowanie i fascynację danym tematem.

Jak powinna być ukazana podstawa programowa w podręczniku?

Podaje się dość szczegółowe wskazówki, co przekazać w treści podręcznika. Komunikaty zawarte w podręczniku są często podawane w taki sposób, aby skłonić ucznia do wiary, do dalszych poszukiwań w oparciu o różne źródła. Na przykład nie zawsze wyczerpujące są informacje związane z przedstawionym zjawiskiem. Dopuszcza się jednocześnie wiele odmiennych treści danego podręcznika, czy podręcznik encyklopedyczno-schematyczny, wybitny, wzorowy, strukturalny, odpowiadający myśli o aktywnej edukacji. Treść publikacji powinna służyć rozwojowi ucznia, a zatem powinna odpowiadać wskazaniom nastawienia i dydaktyki.

Szkoła autorstwa wayhomestudio - pl.freepik.com

Jaki podręcznik powinien być według oczekiwań nauczycieli i uczniów?

Zdaniem poszczególnych wydawców koncepcję podręcznika można przynajmniej częściowo zbadać, analizując informacje zawarte w podręcznikach, popularność wśród ich odbiorców, jaką np. cieszą się WSiP podręczniki, czy może zachęcające do ich zdobycia hasła reklamowe.

Jakie znaczenie ma cena podręcznika?

Pierwszym i bardzo ważnym kryterium dla danego wydawcy (trudno się dziwić) może być rachunek ekonomiczny, mierzony liczbą sprzedanych książek. Produkcja podręcznika musi być poprzedzona ogólnymi trendami rynkowymi i wynikać z życzeń klientów, którymi w takich przypadkach są uczniowie i ich poszczególni rodzice, ale o wyborze publikacji, a więc i sprzedaży, decyduje nauczyciel.

Jak wizja nauczyciela wpływa na podręcznik?

Reklama jest również skierowana do niego; to głównie jego potrzeby i prywatna wizja edukacji, którą realizuje wydawca. Praca nauczyciela jest ułatwiona, naprawdę np. WSiP podręczniki (https://www.taniaksiazka.pl/wydawnictwo/wsip) pomagają w nauce. Aby podręcznik dobrze się sprzedawał, nie może stać się zbyt nowatorski. Nowe koncepcje podręczników mogą nie spodobać się recenzentom i prawdopodobnie nie są wybierane przez nauczycieli. Wymusza to ożywcze podejście do edukacji, wymagające zmiany swoich nawyków, dłuższej fatygi w opracowaniu lekcji (przynajmniej na to wskazuje) w porównaniu z wersją tradycyjną.

Jak dobre podręczniki wpływają na uczniów?

Najlepsze są podręczniki:

  • uczące samodzielności ucznia w nauce,
  • zachęcające go do własnych badań,
  • wymagające rozwiązania niejednoznacznych problemów,
  • odwołujące się do własnych obserwacji,
  • nieudzielające jednoznacznych odpowiedzi.

Jakie błędy popełniają wydawcy podręczników?

Dlatego wydawca zapewnia uczniowi i nauczycielowi pełen komfort przekazywania konkretnej gotowej wiedzy, nie uświadamiając uczniowi i nauczycielowi, że ta wiedza jest czyjąś wiedzą, skonstruowaną przez autora i podana w sposób sugerujący, że może to być jedyny słuszny sposób widzenia. Pytania i zadania często odnoszą się po prostu do treści danego podręcznika, nie zawracając uczniowi głowy omawianiem map w danym atlasie, rozważaniem ich, wyciągnięciem wniosków, rozwiązywaniem problemów, które zostały w zupełności niedwuznacznie rozwiązane w tekście i starczy znaleźć dowolny fragment w tekście, aby rozwiązać problem dobrze. Wydawca dba o to, aby zadania były dość proste i skierowane do przeciętnego ucznia. Taki podręcznik utwierdza niektórych nauczycieli i uczniów w przekonaniu, że nauka polega na przyswajaniu odpowiedniej różnorodności nazw i zwrotów.

Szkoła - obraz wayhomestudio - pl.freepik.com

Współczesne oczekiwania wobec podręczników

Wiele podręczników doskonale zaspokaja potrzeby umysłu człowieka kultury masowej. Nauczyciele na ogół za pomocą podręcznika, dzięki któremu można egzekwować wiedzę, dostarczają gotowych informacji, nie wyobrażają sobie innego podręcznika zmuszającego do pracy.

Dlaczego warto zdecydować się na oryginalne podręczniki?

Ciekawe podręczniki, cenione przez międzynarodowe organizacje, zwykle nie są bardziej popularne od wielu innych, podobnych koncepcyjnie, różniących się jedynie postrzeganiem całego świata przez ich autorów. Trzymają się oryginalnej koncepcji edukacji, poświęconej przekazywaniu całego zbioru, tylko wiedzy podręcznikowej, a nie elastyczne, bez odniesień do wydarzeń mających miejsce w okolicy, tu i dziś, bez analizy różnych map, z wyjątkiem tych w tekście. Podręczniki te ze względu na ograniczoną przestrzeń pokazują jedynie umiejscowienie zjawiska, bez uwzględnienia różnych kontekstów przestrzennych. Z rozmów z nauczycielami wynika, że na podręczniki, ”gdzie wszystko jest”, czeka zwykle niestety kilka. Dla przykładu najnowsze WSiP podręczniki ze strony www.taniaksiazka.pl, które umożliwiają uczniowi samodzielne generowanie wiedzy z innych powodów, w którym nie zawsze podaje się wszystkie dane adresowe, ale zmuszają do zadawania pytań, nie są zbyt popularne. Wymagają bogatej i aktualnej wiedzy także od nauczyciela, wymagają też od niego myślenia.

Jakie są zalety korzystania z podręcznika w czasie lekcji?

Niektórzy nauczyciele wolą nigdy nie korzystać z podręcznika podczas lekcji i pozwalają uczniom samodzielnie konstruować wiedzę. Nie zaprzeczają jednak jego roli jako ewentualnej pomocy w przygotowaniach do lekcji w domu. W ten sposób dają możliwość wykorzystania wiedzy użytej w podręczniku i poprawienia zrozumienia przez uczniów zagadnień podczas zajęć. Daje to możliwość pogłębienia informacji zawartych w podręczniku.

Czy uczniowie zawsze potrzebują podręczników?

Z rozmów z uczniami wynika, że nie wszyscy uczniowie potrzebują podręczników, aby się uczyć, ale chcą mieć satysfakcję z zadawania sobie pytań. Może spodobać im się napisanie podręcznika prostym, jasnym językiem, aby uczeń mógł go zrozumieć. Chcą podręczników zawsze:

  • przejrzystych,
  • czytelnych,
  • kolorowych.

Część uczniów chce w podręczniku ciekawostek. Uczniowie nie muszą niczego rozumować: przewidywać zjawiska, uzasadniać przewidywania, wyjaśniać nowe zjawiska dobrze. Po prostu zapamiętują sformułowanie zawarte w podręczniku, co zresztą zwykle nie wiąże ich w praktycznie żadną sensowną całość.

Zdjęcie wayhomestudio - pl.freepik.com